Anasayfa / Sektörel / Sektör Haberleri / Gündem / GÜMRÜK İŞLEMLERİ SONRASINDA EŞYANIN TESLİMİ VE UYGULANACAK MEVZUAT HAKKINDA

GÜMRÜK İŞLEMLERİ SONRASINDA EŞYANIN TESLİMİ VE UYGULANACAK MEVZUAT HAKKINDA

01.09.2026Sayın Üyemiz,

Gümrük Yönetmeliği'nin 94'üncü maddesi ile 130'uncu maddesinin birinci fıkrasına ilişkin yargı kararlarının ardından, ithal edilen eşyanın teslimine yönelik uygulamada karışıklığa sebebiyet vererek, tüm taşıma modlarının güvenliğini ortadan kaldırabilecek nitelikte farklı görüş ve değerlendirmelerin gündeme geldiği görülmektedir.

5 hakimden oluşan heyetten 3 kabul ve 2 red oyu kullanan hakim tarafından imzalanmış söz konusu kararların, Ticaret Bakanlığı tarafından yürütmenin durdurulması talepli olarak temyiz edildiği bilgisi edinilmiştir. Hal böyle iken, kararların, mevcut haliyle de kanunlardan ve taraflar arasında imzalanmış sözleşmelerden doğan yükümlülükleri ortadan kaldırması hukuken mümkün değildir.

Gümrük mevzuatı ile gümrük idarelerinin görev ve sorumluluklarının zaman içindeki dönüşüm ve değişimi dikkate alındığında, gümrük gözetim ve denetim faaliyetlerini yoğunlaştırdığı anlaşılmaktadır. Nitekim, Türkiye-AB Ortaklık Konseyinin 1/95 sayılı Kararı gereği gümrük işlemlerini basitleştirmek ve gümrük mevzuatını AB mevzuatı ile uyumlu hale getirmek için gümrük idaresinin görev sınırlarının yeniden çizildiği, bu amaçla Gümrük Yönetmeliğinde eşyanın teslimine yönelik güncelleme yapılmak istendiği görülmektedir. Bu nedenle, Daire kararında atıfta bulunulan 4458 sayılı Kanun'un ilgili hükümlerinde yer alan "gümrük idaresince teslim"e yönelik kuralların da hukuki ve fiili süreçle birlikte değerlendirilmesi, amaçsal yorum yapılarak "gümrük idaresi tarafından bizzat teslim" şeklinde değil, "gümrük idaresinin denetim ve gözetiminde teslim" şeklinde anlaşılması gereklidir.

Daire kararında atıfta bulunulan 4458 sayılı Kanun'un ilgili hükümlerinde Gümrük İdaresinin gözetim ve denetim görevini tamamlamasından sonra eşyanın teslimini öngörmesi karşısında, eşyanın teslimi sırasında geçerliliğini koruyan Türk Ticaret Kanunu hükümleri, ilgili taşıma senetlerinden ve belgelerinden doğan teslim şartları, taşıma sözleşmeleri, taşıyanın kanuni alacak ve teminat hakları gözetilerek, uygulanmaya devam edilecektir.

T.T.K.'nın 1203. maddesi "Eşya, taşıtandan başka bir kişiye teslim edilecekse, bu kişi, navlun sözleşmesi veya konişmento ya da diğer bir denizde taşıma senedi uyarınca eşyanın teslimini istediğinde, bu istemin dayandığı sözleşmenin veya konişmentonun yahut diğer bir denizde taşıma senedinin hükümlerine göre ödemeye yetkili kılındığı bütün alacakları ödemekle, kendi hesabına gümrük resmi ödenmiş ve başka giderler yapılmış ise bunları da vermekle ve üstüne düşen diğer bütün borçları yerine getirmekle yükümlü olur." hükmünü,

T.T.K.'nın 1204. maddesi ise "Gönderilen, eşyanın teslimini istediği andan itibaren, sadece 1203 üncü maddede öngörülen alacaklar için hapis hakkının kullanılmasına katlanmak zorundadır." hükmünü amirdir.

Gümrük işlemlerinin tamamlanmasının ardından eşyanın tesliminde;
• İlgili taşıma sözleşmesi ve taşıma belgesinden kaynaklanan teslim şartlarının,
• Teslim talebinde bulunan kişinin eşya üzerindeki hak sahipliğinin ve teslim yetkisinin,
• Taşıyanın veya yetkili temsilcisinin teslim iradesinin,
• Navlun ve taşıma ilişkisinden doğan diğer alacakların,
• Taşıyanın kanundan veya sözleşmeden doğan hapis ve rehin haklarının gözetilmesi gerekmektedir.
Uygulamada "ordino", "yük teslim talimat formu", "yük teslim belgesi", "teslim talimatı" veya "etiketli konişmento" gibi farklı adlarla anılan belgeler, esas itibarıyla taşıyanın veya yetkili temsilcisinin eşyanın belirlenen hak sahibine teslim edilmesine yönelik iradesini ve talimatını ortaya koymaktadır. Bu irade, kullanılan belgenin adından veya formatından bağımsız olarak teslim sürecinin hukuka uygun şekilde tamamlanması bakımından önem taşımaktadır. Yükün, doğru kişiye teslimini sağlayan belgeleri etkisizleştirebilecek uygulamalar kabul edilebilir değildir. Halböyle iken, Danıştay tarafından verilen iptal kararları da, Uluslararası Taşıma Hukuku, Deniz Ticareti Hukuku, taraf olduğumuz Uluslararası Konvansiyonların açık düzenlemeleri karşısında yükün teslimi sırasında taşıma sözleşmesinin tarafı olan taşıyanın onayının aranması gerektiği kuralını ortadan kaldırmamaktadır. Bu kararın, uygulamada herhangi bir karışıklığa sebep vermemesi gerekir. Anayasa Mahkemesi aynı konu ile ilgili olarak verdiği karar ile ayrıntılı ve yerinde hukuki tespitler yapmıştır. (Anayasa, Mahkemesi Kararı - 2. 8., B. 2015/13851 T. 27.6.2018 tarihli kararı)

Belirtilen yasal düzenlemeler karşısında, teslimde, taşıyanın onayının alınmaması, taşıma belgelerinde açıklanan teslim koşullarının yerine getirilmemesi, taşıyanın alacaklarının, haklarının gözetilmemesi açıkça hukuka aykırı olacağı gibi hak ihlallerine sebebiyet vererek, yeni hukuki sorunları beraberinde getirecektir. Bu durum, hukuka aykırı teslimi gerçekleştirenlerin sorumluluğunu doğuracaktır.

Bu nedenle,

Geçici depolama yeri, antrepo, liman veya terminal işletmecileri, teslimde, Türk Ticaret Kanunu hükümlerini, ilgili diğer mevzuatı ve taşıyanın özel hukuktan doğan haklarını dikkate almalı, teslimde, taşıyanın onayı aranarak, taşıma belgelerinde açıklanan teslim koşulları yerine getirilmeli, taşıyanın alacak hakları gözetilmelidir.

Öte yandan, taşıyanın teslim onayının alınmış ve taşıma belgesinden doğan yükümlülüklerin yerine getirilmiş olması halinde, eşyanın hak sahibine tesliminin gereksiz şekilde geciktirilmemesi de önem taşımaktadır.

Bu çerçevede, gümrük işlemlerinin tamamlanmasının ardından eşyanın teslimi için, taşıyanın veya yetkili temsilcisinin teslim iradesi, ilgili taşıma belgesinden kaynaklanan hak sahipliği, teslim şartları, navlun ve diğer taşıma alacakları mutlaka gözönünde bulundurulmalıdır.

Üyelerimizin teslim süreçlerinde Türk Ticaret Kanunu hükümlerini, ilgili diğer mevzuat hükümlerini, taşıma sözleşmelerini, taşıma belgelerini ve taşıyanın özel hukuktan doğan haklarını gözeterek işlem tesis etmeleri önemle tavsiye edilmektedir.

Bilgilerinize sunarız.

Kaynak: UTİKAD